DAG VAN HET FILMBEROEP - PANEL 2: TOEKOMSTSCENARIO'S
Samenvattend verslag - 12 oktober 2009

Met: Erik Martens (Koninklijk Belgisch Filmarchief), Karl Desloovere  (Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming), Katrien Van der Perre (auteursvereniging SACD/Scam*),  Emjay Rechsteiner (Beelden voor de toekomst, Nederland) en Peter De Maegd (Caviar).

 

Dirk De Wit:

• uit eerste panel veel ideeën rond samenwerking (producenten, distributeurs - distributeurs, media - digitale projectie over verschillende zalen)
• nood aan gemeenschappelijke visie om mee naar overheid te stappen
• nu samenwerking uitwerken, concreet maken (ook voor onderwijs en educatie) en bussinessmodellen aan koppelen.

Emjay Rechsteiner (Beelden voor de toekomst):

• Benadruk nood aan samenwerking: met hele industrie achter je: per instelling en in wisselende samenstellingen.
• Beelden voor de toekomst:
  - taak: in 7 jaar Nederlandse audiovisuele geschiedenis veilig stellen
  - budget 156 miljoen: niet door ministerie voor Cultuur, maar door Fonds Economische structuur (aardgasgeld). Fonds dat doorgaans infrastructuur bekostigd. Digitale snelweg is ook een snelweg.
• Beelden voor de toekomst is samenwerkingsverband tussen 3 archieven: Filmmuseum , instituut voor beeld en geluid en Filmotek. Andere partners: de openbare bibliotheken, instituut voor kennisontsluiting (denktank) en centrale discotheek in Rotterdam.
• Drie doelgroepen: onderwijs, creatieve industrie/mediaprofessionals en algemeen publiek.
• Drie doelstellingen: brede beschikbaarheid, return on investment en netjes omgaan met erfgoed. Simultane en integrale aanpak.
• Voor Filmmuseum:
  - Digitalisering en restauratie.
  - Werken met private aanbesteding.
  - Zowel films uit 1898 als heel recente digital born producties op een robotic server voor de komende decennia.
  - De digitale producties van 2 jaar geleden even veel moeite, tijd en aandacht als oudere analoge producties -> digitale masters al archiveren bij postproductie.
• Onderwijs:
  - samenwerking met educatieve organisaties, erfgoedinstellingen...
  - Aanbod in lage resolutie via verschillende pakketten (interactief en kant en klaar)
• Breder publiek:
  - samenwerking met bond van producenten, Instituut voor beeld en geluid, Filmotek, politieke beheersorganisaties, regisseursbond...
  - Inkomsten (advertising, verhuur...): deels gereserveerd voor digitalisering en 10 procent gaat direct naar de kwalitatieve beheersorganisaties.
  - Sleutel geven tot het clearen van de rechten van rechthebbenden die zoek zijn. Rechthebbenden die we wel kunnen vinden, vragen we in één ruk voor toestemming voor lage resolutie fragmenten voor onderwijs.
• Dit is het beste alternatief tegen piraterij.

Marc Boonen (Open Doek):

• Open Doek: ervaring betreft samenwerking en gemeenschapsvorming in de provincie Antwerpen op 3 domeinen: locaal cultuurbeleid, bibliothekendecreet en onderwijs.
• Lokaal cultuurbeleidbeleid:
  
  • In Antwerpen dubbel zoveel cultuurcentra met filmprogramma als cinema's.
  • veel vragen van cultuurbeleidcoördinatoren over organiseren van filmvertoningen, ondersteunde rol van Open doek...

• Bibliothekendecreet:
  
  • Open Doek adviseert over hun dvd aankoopbeleid via wisselpakketten met dvd's voor bepaalde periode, informatiedoorstroming via nieuwsbrieven.
  • Groot verschil kleinere en grotere bibliotheken.

• Onderwijs:
  
  • Leerkrachten blijven geloven in bioscoopbezoek als tegengewicht tegen individueel kijken (gemeenschapsvormend).
  • Aanbod naar scholen Open Doek i.s.m. andere spelers als Jekino en Lessen in het Donker.

Erik Martens (Filmarchief):

• Filmarchief: grote collectie weinig geld i.t.t. Nederland: 2 miljoen
• Eerste zorg: bewaren van nieuwe digitale producties (digitally born productions)
  
• Overgangsperiode is moeilijk, maar de digitalisering is er, geen weg terug: er zullen er afvallen zoals het altijd is in de technologiegeschiedenis.
• Veel cinema's hebben het moeilijk maar vraag is wat komt er in de plaats? Revival van filmcircuits, filmclubs. Gaan Arthouses vervangen worden door culturele, gesubsidieerde schermen? Gaan festivals in dat circuit inpikken? Evolutie lijkt zo.
• Het potentieel om in een digitale wereld haast alles digitaal beschikbaar te maken en de veelheid die ermee gepaard gaat, zou wel eens een omgekeerde reactie kunnen teweeg brengen bij het grote publiek dat minder snel zijn weg kan vinden in dat aanbod als er geen gidsfuncties en omkadering wordt voorzien: terugplooien op zichzelf: kerktoren mentaliteit.
  
• Taak overheid: structureel contextualiseren, kanalen graven, reliëf brengen, mensen weg wijzen in aanbod..
• Omkadering via onderwijs: Creatieve in mensen aanspreken, niet zozeer lesgeven over, maar samen maken met...
• Onderwijs is permanente vorming: blijven info krijgen over aanbod, openbare omroep hier belangrijke taak om daar specifiek die contextstructuur/-toeleiding aan te geven. 
  

Karl Desloovere (Entiteit Curriculum):

• Doelstelling: verglijding van verbale naar audiovisuele buiten de school ook binnen de school, nu te veel dominantie van het verbaal-discursieve betoog in het onderwijs.
• Curriculum ontwikkeling: 18-jarige schoolverlater klaarmaken om in multimediale maatschappij zichzelf verder te ontplooien en ook te participeren.
• Overheid beperkt zich tot het formuleren van minimumdoelstellingen. De onderwijskoepels formuleren leerplandoelstellingen en de scholen voegen daarboven nog eigen doelstellingen toe, overeenstemmend met het eigen pedagogisch project -> verschillende interpretaties.
• Al bij introductie eindtermen eind jaren negentig: aandacht voor het audiovisuele: zie uitgangspunten bij de eindtermen muzische vorming en plastische en muzikale opvoeding.
• Uitgangspunten: Vertrekken van leefwereld van het kind.
• Basisonderwijs: Door de verbaal discursieve dominantie van het onderwijsveld versplintering in aanpak. Het onderzoek dat door IAK werd gedaan enkele jaren terug heeft dat ook aangetoond.
• Secundair onderwijs:
  
  • Minister Vandebroucke: vakoverschrijdende eindtermen. ICT: Niet over aanleren van bepaalde programma's maar over ontwikkelen van ICT-competenties die elke burger nodig heeft.
  • Deze legislatuur: aanpakken van opsplitsing muzikale en plastische opvoeding vertrekkende van audiovisuele leefwereld.

• Wordt gehoor gegeven aan het Banford onderzoek, ook via aanbevelingen van de commissie onderwijs en cultuur.
• audiovisuele cultuur louter vanuit kunstgerelateerde hoek bekijken is te eng, moet maar ook vanuit media, wetenschappen, filosofie....
• september 2010: geactualiseerde eindtermen: mediawijsheid komt als begrip in de stam voor.
• Doorstroming naar professionele sector: Voor de ontwikkeling van de Vlaamse kwalificatiestructuur is het enorm belangrijk dat een duidelijk zicht te krijgen op welke beroepen er actueel zijn in de sector en welke competenties daarvoor nodig zijn. Dit is van belang zowel voor de actualisering van de opleidingen in het KSO, als BSO en TSO.
• Beschikbaar stellen van audiovisueel materiaal aan de leerkracht, niet enkel als illustratie materiaal maar als wezenlijk onderdeel in het lesbetoog van de leerkracht.
• Communities ontstaan: Klassement en Ingebeeld IV/ Platform voor mediawijsheid.

Katrien Van der Perre (SACD/Scam*):

• Auteursrechten netjes regelen niet evident, verschillende rechthebbenden die men moet vinden en waarmee men moet onderhandelen. 
• Internationale auteursverenigingen SACD en Scam ijveren voor het innen en verdedigen van auteursrecht, gaan contracten met producenten voor scenaristen en regisseurs aan.
• Basis auteursrecht: 2 niveaus: onderwijs, waar auteursrecht correct op inspeelt en uitzonderingen voorziet en anderzijds meer commercieel gegeven van VOD (veel inkomsten).
• Auteurs: alle belang bij dat ze op die veelheid van platformen komen.
• Auteursrecht mag niet contraproductief werken voor productie.
• Exclusieve rechten: Scenaristen en regisseurs gaan contracten aan met producent waarbij overdacht van rechten wordt geregeld. Vennootschap SACD/Scam*, Sabam of ... verdedigt daarbij de rechten met de zenders, de kabelexploitanten, VOD, enz verdedigen.
• Maar: VOD onderhandelingen: met de verschillende zenders, platformen enz... laat enorm op zich wachten. Grootste spelers, grootste problemen.
• Vragen: Op welke inkomsten wordt dat berekend? Enkel vertoning? Ook advertentie inkomsten?
• Oproep: er uit raken voor einde 2009.
• Illustratie: Dienstenverdeler spant proces aan tegen de verschillende beheersvennootschappen om betaling van auteursrechten in vraag te stellen. Vragen dat de omroepen een groter product moeten afleveren, all rights included. Maar kabelexploitant wordt dan gatekeeper: Dit is zeer gevaarlijk model.
• Akkoorden met Daily motion in Frankrijk, Google
• Niet commerciële initiatieven(onderwijs, cultuursector... ): Geen toestemming moet vragen, maar vergoeding wordt voorzien. Bijvoorbeeld leenrecht van 1 euro in openbare bibliotheken.
• Maar: zowel bij thuiskopie, als onderwijskopie, als digitale onderwijsuitzondering (site school) reprografie, daar staat in principe vergoeding tegenover sinds 98 in de wet maar nog niet in praktijk: dus de auteurs hebben er nog niets van gezien.
• Auteursrecht is federale materie, ministerie van economie.
• Verouderde tarieven en formaten in wetgeving (nog fax, geen usb...)
• culturele sector en archivering: Beheersvennootschappen moeten meer samenwerken. Vraag om overlegorgaan komt binnen schoot van de overheid, waarbij rechthebbenden en culturele sector over interpretatieproblemen.
• Raad voor Intellectueel Eigendom: te academisch en culturele instellingen ondervertegenwoordigd.
• Beheersvennootschappen moeten zelf ook geld transparant verdelen, geen oorlog onderling en huidige modellen herbekijken, niet vasthouden aan historisch gegroeide bepalingen maar meegroeien.

Peter De Maegd (Potemkino):

• Project The Artists (ism Caviar, VRT): multimediaal project, participative drama.
• Multimediaal:
  - mediaconglomeraten overal en met verschillende geldstromen
  - contentstroom van web 2.0, de communities
  - producenten in het midden zijn nog te veel bezig met formats voor één scherm
  - aandacht van het publiek, en dus ook de geldstromen gaan naar meerdere schermen.
• Niet breed publiek is doel, maar eerste user is doel en daar rond community bouwen.
• Hoe universum van je film verdelen over de verschillende platforms, elk platform draagt bij aan het totaaluniversum, niet apart denken.
• De relatie van distributeur en producent is cruciaal aan het veranderen. De relatie tussen distributeur en de producent wordt zoals de relatie tussen de monteur en de regisseur: welke content komt waar?
  
• Welke content waar in de media? Maw verschillende genres van distributie
• Crisis in de media, economie: grote projecten moeilijk te financieren -> Daarom kleinere projecten die makkelijker te financieren zijn.
• Vlaamsefilm.be wordt web 2.0 platform. Iedere film vanaf eerste draaidag krijgt profiel, ontwikkelt dialoog met publiek et cetera.

VRAGEN EN DEBAT:

Dirk De Wit: We werken in een gemengde sector, deels profit, deels non-profit maar toch heel veel het woord overheid gehoord: voor art house, voor contextualisering, voor digitale projectie in zalen overal, coördinerende rol, online platforms om diversiteit te garanderen. Emjay sprak over totaalproject, maar met gigantisch kostenplaatje.
Wil dat zeggen dat we niet anders kunnen om de overheid in te roepen? Naar Vlaanderen toe? Wat is de rol van de overheid wetende dat cultuurbudget niet veel meer zal stijgen...

Peter: Van iemand uit totaal andere sector dan cultuur moet het geld komen, niet meer in hokjes denken, vb Emjay, ook vanuit economie, technologische ontwikkeling... Overheid moet zeer goed op de hoogte zijn.

Dirk: Onderwijs, innovatie, economie, cultuur, federale overheid... zeer verschillende domeinen die in de toekomst absoluut moeten samenwerken maar nog geen traditie hebben in overleg en ook zeer verschillende opdrachten en doelstellingen nastreven.

Karl:  Het belang van verschillende overheden, is inderdaad oog hebben voor wat er gebeurt. Nu besparingen, er is nog geen beleidsbrief, is koffiedik kijken. Maar ik merk goeie tendens dat je voelt vanuit verschillende departementen en ook al de Vlaamse kwalificatiestructuur die interdepartementaal ontwikkeld wordt (werk, onderwijs, welzijn en CJSM). 
Ontwikkeling en hoe het geld verdeeld wordt zijn twee verschillende dingen. Maar ik merk dat er meer en meer initiatieven komen om die over de departementen heen werken. Nu we kennen Vlaanderen, qua structuur ingewikkeld, zeker onderwijs. Dat maakt het er niet eenvoudiger op, we zijn er echter wel klaar voor en we willen het, dat bewijst ook een dag als vandaag. De situatie van Vlaanderen is zo specifiek, wij zijn zo versplinterd, dus we moeten meer en veel samen aan tafel zitten.

Dirk: Emjay, zijn jullie met alle geledingen samen gekomen voor een masterplan en naar verschillende ministers gebracht of is dat organisch gegroeid?

Emjay: Helemaal niet, het masterplan zijn we nu aan het schrijven al een half jaar.
In ons geval ligt het  initiatief bij ons.

Digitalisering werkt als versnellende factor, we moeten nu wel samenwerken, eerder als Filmmuseum hadden we nooit contact met distributeurs, exploitanten.. nu wel

ZAAL: Vraag voor Peter: Mensen uit verschillende achtergronden (webdesigners, online platformen, producenten, distributie....) die denken helemaal anders, om die rond de tafel te krijgen en gezamenlijk tot iets te komen is heel moedig. Maar: slaagkansen? Internationaal?

Peter: Samenwerking tussen Noorwegen, Zweden, Nederland en België is er en we zijn op zoek naar 5de partner (contact met BBC en Oostenrijkse tv) en ook wachten op steun van VAF. Voordeel 5 partners, 5 miljoen euro: gewicht van budget verdeelt tussen de partners. Samenwerking is essentieel tussen verschillende landen, kun je niet alleen trekken. Zelfs Fox, of BBC zijn op zoek naar coproducties tegenwoordig.
Samenwerking met mensen uit andere velden, crossdisciplinair: belangrijk om lexicon te bepalen, eerste stap is elkaar leren verstaan... prosumers, tastekeepers, drama 2.0....

We zijn de taal aan het ontwikkelen, is proces dat snel gaat.

ZAAL: Reactie op Emjay. Ik was vroeger lid van Raad van Cultuur (adviesorgaan van de minister van economie (Zalm) in Nederland). Daar werden alle experts samengeroepen (filmmuseum, rvC, technische...) en werd uitgerekend wat het zou kosten om alle materiaal te digitaliseren en te bewaren. Kwamen op 49 miljoen en dachten dit doen ze nooit, maar toch minister kunnen overtuigen die uit algemene middelen dat geld beschikbaar stelde. Zo is Beelden voor de Toekomst tot stand gekomen, buitenkansje. Zou hier ook zo moeten.

ZAAL: Ik merk leemte op podium: overheid? Waar zijn ze?

Dirk: Mensen van Agentschap zijn hier aanwezig, maar wij moeten werken aan coherent verhaal naar hen toe.

ZAAL: Digitalisering in Nederland: 150 miljoen om dat te doen, en over paar jaar alleen nog digitale films en geen projectiemogelijkheden in de vertonersector? Misschien moeten zalen daar ook stukje van krijgen.  Anders krijgen we vertekende situatie?

Emjay: 35 miljoen gaat naar Filmmuseum en 30 gaat naar het voorbereiden van digitaliseren (restauratie, kuisen...), aan het eind van de rit zullen we elke cent drie keer moeten omdraaien en scherpe keuzes maken. Geen geld te veel.

Dirk: Er ligt een voorstel op Vlaams niveau om een kenniscentrum rond auteursrecht op te richten, zien wat daarvan komt tijdens deze legislatuur.
Tweede vraag voor Katrien: belang voor overleg: hoe zie je dat verder? Verschillende soorten overleg... zou een groter digitaliseringproject helpen om die dingen globaler op te lossen?

Katrien: Zou zeker helpen als iedereen er bij betrokken wordt. Er wordt sowieso gesproken met producentenbond, regisseursbond... je hebt de Raad voor intellectueel eigendom maar dat is dan op federaal niveau en bestaat al 3 jaar. Te academisch, advies. Te weinig aandacht voor de culturele sector. Mis overleg tussen onderwijs, non-profit en cultuursector waar archieven ook zeker een rol in spelen.

Peter: Kleine regio is voordeel, niemand is ver weg, netwerken klein, rijke regio. Gewoon meer netwerken bouwen en initiatieven nemen waarrond netwerken zich kunnen kristalliseren. Concrete projecten.

Maxime lacour (zaal): Project door media gesteund... samenwerken is belangrijk omdat je dan als sterkere onderhandelspartner uit de hoek komt. 

Dirk: naast Univerciné, is er ook een piste vanuit Vlaamse producenten om met Filmotek NL te gaan samenwerken.

ZAAL:  Mis meer businessmodellen, mensen te veel op overheid gericht. Investeerders zijn op de hoogte, ... Overheid weten dat maar aarzelen, iedereen aarzelt... Doe je dat op het domein van technologische innovatie dan aarzelen ze niet, dan doe ze het.

Karl: op zijsporen ontstaan meer en meer van die overlegplatformen... moet doorstroom tussen zijn en naar overheid toe... lijkt evident maar gebeurt niet. Als overheid zijn wij vragende partij om actuele info te krijgen om ons werk goed te doen.

Peter: overheid is meer dan show us the money, maar ook ondersteuning, klimaat scheppen om crosssectoraal te werken.

ZAAL: toekomst: blijft er gearchiveerd worden? Is dat nodig, in welke mate? Zoveel kost? Waarom? Voor wie? Op zoveel platforms? Misschien over 10 jaar geen nut meer... Archiveren? Selectie?

Erik: is keuze maken, je kunt niet alles archiveren... maar ja er moet gearchiveerd worden.

Dirk: Voortdurende migratie van materiaal, is dat duur?

Emjay: nee, steeds goedkoper, maar nog geen proven digital durability. We weten niet of dingen over 20 jaar nog afspeelbaar zijn. Dus films altijd ook nog analoog, ook digital born content wordt uitgeschreven en op 35mm gezet. De drager is van geen belang meer. Het bestand wel.

Dirk: Kenniscentra in Vlaanderen: Packed, Filmarchief

Dag van het Filmberoep. Foto:Greet Halsberghe