Rudi Bogaerts

Lexicon van de waarneming

Inge Braeckman

'Denn es scheint, daß uns alles verheimlicht.'
Rainer Maria Rilke

Stel je voor: een aantal poreuze beelden, niet nadrukkelijk klinisch scherp, maar analytisch, suggererend en met minutieuze aandacht voor de schilderkunstige kleurtonaliteiten. Ze focussen op bepaalde details of sommige details worden in het beeld zelf geaccentueerd en eruit gelicht. Zodat het lijkt dat je er als toeschouwer op zou kunnen inzoomen of moet klikken om precies te weten te komen waarom de kunstenaar erop de aandacht richt. Alsof daar het mysterie, het brandpunt, of de 'waarheid' ligt besloten.
De discrepantie tussen wat er te zien is en wat niet, tussen beeld en boodschap, tussen wat iets in se is en hoe het getoond, afgebeeld wordt; de contrapost tussen het oorspronkelijke concept en hoe dat concept vertaald wordt, in de buitenwereld gelezen wordt: dat is een leidmotief doorheen het hele oeuvre van Rudi Bogaerts. Een beeld situeert zich trouwens in het flinterdunne interval tussen waarheid en leugen, tussen onthullen en verbergen, tussen droom en werkelijkheid, tussen hernemen en overwegen, tussen het opwekken van begeerte en de 'ultieme' bevrediging. De context waarin het beeld naar buiten treedt, is van cruciaal belang. De manier waarop een beeld (of meer specifieker een foto) gelezen en geïnterpreteerd wordt, sluimert en sluipt als een constante door Bogaerts' werk.

Syntaxis

Bogaerts recycleert oud beeldmateriaal dat op een zodanige wijze wordt belicht en achteraf bewerkt, afgedrukt dat hij nooit tweemaal hetzelfde resultaat kan verkrijgen. Vertrekkende van bestaande foto's/beelden – die hij (op het internet of in archieven) vindt – gaat hij na hoe belangrijk – en tegelijkertijd relatief – de context, waarin een beeld fungeert en wordt gepresenteerd, voor de interpretatie van dat beeld is. Hij ontmantelt, decontextualiseert het beeld en metamorfiseert de inhoudelijke lading ervan zodat er een nieuwe narratieve structuur – ja, een soort metataal – ontstaat op een ander niveau dan het oorspronkelijke.
Een treffend en expliciet voorbeeld hiervan is zijn hilarische reeks 'J'ai appris à dessiner chez toi', waarvoor de kunstenaar een oproep deed om hem in de badkuip geshoote portretten op te sturen. Hij confronteert de kijker bewust en zeer direct met de verschillende manieren van waarnemen en van kijken. Zo bestaat elk werk uit de 'bewerkte' foto en de tekening (of beter Bogaerts' 'getrouwe' na-tekening van de foto in potlood). Door het 'natekenen', het kopiëren, ontstaat er niet alleen een double bind tussen foto en tekenkunst (waarbij de foto de lust tot manipuleren en transformeren opwekt, en omgekeerd de tekening de drang tot mimesis), maar eveneens een distantie aangezien Bogaerts op de tekening 'zoompunten' aanbrengt. Die distantie brengt een kritische reflectie en ironische betrokkenheid ten aanzien van beeld en onderwerp teweeg, die wordt onderlijnd door de focuspunten in de tekening. Op die manier eigent de beeldend kunstenaar zich het onderwerp toe. Iets wat nog onderstreept en benadrukt wordt door de quotes en notes – geplukt van op het internet – die feilloos in de tekening worden geïntegreerd en er een symbiotische eenheid mee vormen. Daardoor krijgt het beeld een totaal andere context en dimensie. Of ik denk aan een van de frasen die de Franse dichter Paul Valéry in zijn 'Cahiers' – die hij vanaf 1894 tot op het ogenblik van zijn dood bijhield – schreef: 'De schilderkunst streeft ernaar om van de aanwezige dingen datgene te abstraheren wat het oog zelf interesseert en dat in kleur en vorm vast te houden – om dat eerste moment vast te leggen, of überhaupt pas te scheppen; en tenslotte om tussen de gelijkenis van de dingen en hun effect op het zien een pendelsysteem, een alternerend evenwicht in te stellen.'
Met andere woorden, de banale foto die door eenieder kan worden genomen, is verworden tot een kunstwerk dat het stempel Bogaerts draagt.

Pornografisch idioom

In de vuurlinie van de pornografie, via de algemeen gepropageerde politiek van erotiek als vluchtig maar onmiddellijk lokmiddel (een eyecatcher bij uitstek, zowel op straat, op tv als op het internet) kiest Bogaerts voor nieuw werk. Seks en het vrouwelijke lichaam zijn erin het uitgangspunt. Aan de hand van het cliché van de rondborstige pin-up (het in werkelijkheid platgewalste medium en motief waarvoor iedereen, waar ter wereld ook, even stilstaat en de ogen wijd opentrekt) creëert hij een gelaagd werk door die erotisch-pornografische taferelen te combineren met publicitaire teksten over energiebesparing. Deze handleidingen 'to protect the environment' en 'to save energy and to save money' voorkomen dat de afbeelding, aan de hand waarvan Bogaerts zijn werk doet ontstaan, plat blijft. Ze doen een nieuwe dimensie ontstaan die zich pas bij de uiteindelijke lezing (en deconstructie) van het totaalbeeld (tekst + beeld) prijsgeeft. Ze ontmantelen de eerste blik door opnieuw de contradictie tussen wat er getoond wordt en de uiteindelijke boodschap te benadrukken. Het betekenisonderscheid, de tragische kloof tussen beide. De leugen van het kijken. De misleiding, verleiding, aanleiding van een eerste blik. Derrida beklemtoonde trouwens vaak in interviews dat deconstructie geen tijdelijke gril is, maar een beweging, waar we allemaal elke dag dieper in glijden door de reclame, door MTV, door CNN, door oorlog en propaganda, door de veelzinnigheid van onze dagelijkse werkelijkheid, door de technologische vooruitgang,.... Seks blijft immers een gemakkelijk zoethoudertje, een tantaluskwelling bedoeld om de begeerde kijker te confronteren, uit te dagen, op sleeptouw te nemen, te bouleverseren. Door deze banale, platte, en ja perverse, onverbloemde pornografische beelden een unieke waarde toe te kennen en te onderwerpen aan de 'universele' wetten van een kunstwerk wordt het beeld onttrokken aan de geïndustrialiseerde en gevirtualiseerde reclameproductie, waar het ontblote lichaam enkel als een vluchtige waardemachine geldt.

Beweging van het verlangen

Voorbij de extase van het beeld, het omhulsel van het lichaam, duikt de informatie op, en is er plaats voor een ironisch-kritische omgang. De ene realiteit wordt verbonden met de andere, en legt ze door die band tegelijkertijd bloot. Want achter elke verschijning gaan een 'oneindig' aantal andere schuil. Dat dubbele proces tussen zichtbaar en onzichtbaar, aanwezig en afwezig, verleiding en het wegwerken ervan, demonstreert Bogaerts ook in zijn DVD in loop 'They 'll keep you busy'. Twee jonge pin-upgirls worden stelselmatig bedekt, toegedekt als het ware, met notes en nicknames, die elkaar opvolgen. Tot het punt waarop de ene note steeds weer de andere bedekt, en elke visuele link met de meisjes is verdwenen. De notes zelf beginnen een eigen leven te leiden en kunnen niets anders dan uitmonden in een 'abstract' vlak waarin elke associatie met de oorspronkelijke naakte figuratie verdwenen is en alleen nog onderhuids aanwezig is – als een gelaagd vermoeden. Het statische beeld is hier beweeglijk gemaakt en neemt continu andere gedaantes aan, waaronder ontelbare lagen schuilgaan. Dit werk balt dan ook als een apotheose het hele vocabularium van Bogaerts samen waarin hij zorgt dat het verborgene van de dingen niet vergeten wordt.