Artefact Symposium
Capturing Moments, Places, Things

Liesbeth Huybrechts

Media brengen ons in contact met verre plekken, persoonlijke herinneringen en historische momenten. Ze maken dus momenten toegankelijk en laten ons bovendien toe om er creatief mee aan de slag te gaan. We grijpen momenten, plekken en dingen vast en we maken er nieuwe associaties mee. We leven in wat we een samplecultuur zouden kunnen noemen. Deze laatste term onderstreept hoe handig we met media-inhouden kunnen werken, spelen en mixen. De dagelijkse creativiteit op allerlei sociale mediaplatformen illustreren dat. Jongeren, ouderen, kunstenaars en bankbedienden publiceren eigen filmpjes, foto's en teksten via YouTube, Flickr of blogs. Inhoud uit het leven gegrepen, komt er tot nieuw leven.

Het 'Artefactsymposium' op 14 februari 2008, het jaarlijkse discursieve luik van het Leuvense mediakunstenfestival 'Artefact', nam het grijpen van momenten, plaatsen en dingen via media als onderwerp. Gastcurator van het festival was dit jaar Thomas Zummer, een vaste gast bij het master-na-masterprogramma 'Transmedia' in Sint-Lukas Brussel, kunstenaar en schrijver. Hij nodigde drie mensen uit: zijn eigen vrouw en kunstenaar Lesley Thornton, kunstenaar, schrijver en muzikant Joe Milutis en ten slotte professor en computerwetenschapper Wendy Chun. Het aantal komma's in de vorige zin illustreert de veelzijdigheid en discipline-overschrijdende werken van deze mensen, een veelgeziene kwaliteit bij kunstenaars en schrijvers die media en technologie als onderwerp nemen. De kunstenaar die schrijft of de academicus die kunst maakt, zijn geen uitzonderingen in dit speelveld. Ze benaderden het thema van deze namiddag dan ook met veelzijdige presentaties, een combinatie van lezingen, performance en videovertoning. Almaar meer mensen grijpen met hun eigen burgermediamomenten, zonder echt te begrijpen hoe die media functioneren. De sprekers op dit symposium trachtten te ontrafelen hoe media functioneren, elk op hun eigen eigenzinnige manier. De vraag is of het symposium wel een goed format is om dat te doen.

Grijpen van momenten

'Capturing Moments, Places, Things' titelde het symposium. Geen eenvoudig, maar wel een uitdagend thema, want hoe grijp je een moment? Het ogenblik daadkrachtig als een insect tegen de muur pinnen, is geen evidentie. Het moment is zo voorbij en gaat over in een nieuw moment. Bovendien trek je het weg uit een context, een habitat en dan kan je er twee dingen mee doen: niets en het laten sterven, of het actief gebruiken binnen nieuwe contexten. Je kunt het benoemen, het nader onder de loep nemen. Zo gemakkelijk als je het in een foto gevatte moment online op je Flick-account plaatst, kan je het in nieuwe contexten te plaatsen. In andere omgevingen, kan het nieuwe betekenissen krijgen.
Toch blijft het vorige leven van het verplaatste fragment altijd aanwezig in het nieuwe geheel. Joe Milutis is juist daarin geïnteresseerd. In zijn muziekperformances gebruikt hij de oorspronkelijke context van de sample actief, bijna als doorn in het oog. Ook spreker en kunstenaar Lesley Thornton legt een bijzondere interesse aan de dag voor het fragment met een verleden. Ze combineert zeer persoonlijke samples uit haar leven met belangrijke momenten uit de geschiedenis van de media. Haar videowerken 'Peggy and Fred in Hell' (15 episoden lang) en 'Let Me Count the Ways: Minus 10; Minus 9; Minus 8; Minus 7; Minus 6...' combineren deze elementen tot een omvangrijke cartografie van de mediale veranderingen doorheen het laatste kwart van de 20ste eeuw en het begin van de 21ste eeuw. Beide kunstenaars, Milutis en Thornton, proberen aan de hand van hun experimenten de kwaliteit van het gemedieerde moment aan te tonen. Dat ligt in de lijn van wat de curator van het Artefactsymposium Thomas Zummer betracht. Het gemedieerde moment niet enkel proberen te grijpen, maar ook te begrijpen.

Begrijpen van media

Vatten we hoe media functioneren in het reconstrueren van momenten? Meer nog, zijn die media transparant genoeg om ze te begrijpen? Veel media zijn er immers op gericht om te verbergen dat ze momenten mediëren. Heel wat tv-momenten bijvoorbeeld doen je graag het medium vergeten. Eigenlijk vergeten ook wij, als publiek, graag het medium. Het onderscheid tussen bron en medium is met wat moeite te maken, maar de idee van een medium dat neutraal gebeurtenissen transporteert, is best comfortabel. Toch verlaten de consumenten van media, alsmaar meer het comfort van hun luie stoel. Deels als reactie op de geregelde signalen dat media momenten soms manipuleren, gaan ze zelf met (foto)camera in de aanslag momenten rapporteren en posten op hun eigen grassroots blogs en communities. Grassroots wil dus zoveel zeggen als dat mensen van onderuit, als burgers, verslag uitbrengen van gebeurtenissen en niet enkel meer vertrouwen op de eerder top-down berichtgeving vanuit de 'klassieke' media. Bron en medium zijn in dit geval duidelijk zichtbaar, meer nog, subjectiviteit is een belangrijk esthetisch kenmerk en zelfs een statement van deze burgermedia.
Dat we momenten gewapend met camera's, pennen en geluidsrecorders steeds gemakkelijker kunnen grijpen, blijkt dus duidelijk. Echt begrijpen, is nog steeds iets anders. Want zoals Wendy Chun aangeeft, dumpen we veelal wat we grijpen in het grote vat van onze computer. Weinig achtergelaten fragmenten worden ook actief opnieuw ingezet als schakel in een nieuw proces dat weer aanleiding kan geven tot nieuwe momenten, gebeurtenissen. We begrijpen onze, nochtans vertrouwde computer, niet helemaal. We vermengen het computergeheugen al te veel met een opslagplaats. Een opslagplaats is pas een geheugen als je er actief mee aan de slag gaat. Het is een beetje vergelijkbaar met een veel te diepe kast waar je spullen blijft bijsteken. Na verloop van tijd gebruik je enkel nog wat vooraan ligt. Achteraan worden de dingen kreukelig en stoffig. Af en toe moet je die kasten uitmesten en de aanwezige elementen opnieuw sorteren en combineren voor nieuwe gebruiken. Maar al die vergeten, achtergelaten momenten, verliezen na verloop van tijd hun waarde en worden slechts een bron van ergernis.

Symposia en sampling

Het Artefactsymposium had de bedoeling een aantal knopen aan te wijzen in onze omgang met media. Maar laten we ook eens het symposiumformat als medium bevragen. Het symposium is vandaag een bijna standaard kritische zijnoot bij een mediakunstenfestival, maar blijkt vaak zelf een knoop. Kunnen we die knoop een beetje ontwarren door het symposium meer te bekijken vanuit de sample-idee? Deze presentatievorm werkt verder op thema's en in zekere zin met 'samples' uit het overkoepelende festival. De vraag is wat je met die elementen wil doen? Wil je de complexiteit van onderwerpen reduceren door terug te gaan naar bepaalde deelaspecten die binnen nieuwe gehelen tot bijkomende betekenissen kunnen leiden? Kunnen mensen op hun beurt fragmenten mee naar huis nemen en er zelf mee aan de slag gaan? Heel wat symposia slagen er moeilijk in de tentoonstellingsidee uit elkaar te rafelen tot elementen waar mensen zelf creatief mee kunnen verder werken en compliceren het eerder. Er wordt daarom ook lustig geëxperimenteerd met alternatieve formats, maar alle Pecha Kucha's (elke presentator krijgt 20 beelden en 20 seconden per beeld om een onderwerp voor te stellen), rondetafels en meer ten spijt, een goede formule vinden om 'samples' te combineren tot stimulerende gehelen blijft moeilijk. Misschien moeten ook hier de 'gebruikers' het heft in handen nemen en met grassroots symposia een dialectische relatie aangaan met de bestaande formaten.

Info:
www.artefact-festival.be/...